هدف کلی :

          آشنایی با سرنوشت و سرانجام انسان در منزل آخرت و احساس نیاز به کسب آمادگی در آن روز

  مرور بر مفاهیم


           1. پس از پایان محاکمه الهی ، دوزخیان به سوی جهنم رانده می شوند .

           2. پس از پایان محاکمه ی الهی ، نیکوکاران و رستگاران را به بهشت می برند .

           3. جهنمیان در جهنم به عذاب های مختلفی دچار می شوند .

           4. عظمت عذاب های جهنم نشانی از عمق گناهان انسان است .

           5. ما باید بکوشیم تا خود را از عذاب الهی حفظ کنیم .

           6. بهشتیان در بهشت از نعمت های بی شماری بهره می برند .

           7. برترین مقام بهشت ، مقام رضا و خرسندی است .

          8. بالاترین درجه ی بهشت ، فردوس است .

          9. بهشت و جهنم و نعمت های بهشتی و عذاب های جهنمی آثار و نتایج اعمال ما در دنیاست . 

نکات :

            1. از ویژگی های آتش جهنم :

                     - آتش جهنم بسیار سخت و سوزاننده است .

                     - افروختگی آتش ، آن چنان است که به دل ها سر می کشد و دل ها را می سوزاند .

                     - هر بار که فرد می نشیند ، شراره ای بر آن می افزایند و آن را شعله ور تر می کنند .

                     - سر چشمه ی آن از خود کافران و مجرمان و ستمکاران است .

           2. مراد از هیزم دوزخ منظور از خود کافران و مجرمان و ستمکاران است و بت هایی که می پرستیدند .

           3.  ماموران عذاب ، ملائکه ای هستند که بسیار سخت گیر و شدیدالعمل اند و از انجام وظیفه ی خود سرپیچی نمی کنند .

           4. نیکوکاران مراحل زیر را طی می کنند تا به بهشت برسند :

                     - چون بهشتیان سر رسند ، درهای آن را به روی خود گشوده می بینند .

                     - بهشت هشت در دارد که بهشتیان از آن درها وارد می شوند .

                     - نگهبانان بهشت به آنان سلام می کنند و خوشامد می گویند .

                     - رستگاران حمد و سپاس خدا را می گزارند .

                     - هر یک متناسب با اعمالشان در درجه ای از بهشت قرار می گیرند .

                     -  بالاترین درجه ی بهشت فردوس است

                     - بالاترین مرتبه ی نعمت های بهشت لقاء و دیدار خداوند است

          5. بهشت هشت در دارد که بهشتیان از آن درها وارد می شوند :

                     - یک در مخصوص پیامبران و صدیقان است .

                    - یک در مخصوص شهیدان و صالحان است .

                    - درهای دیگر برای گروه های دیگر است .

           6. برخی از نعمت های بهشتی :

                     - رنج و بدی به بهشتیان نمی رسد .

                    - هر چه دل و دیده شان بخواهد ، آماده می شود .

                    - در بهشت هیچ آلودگی و ناپاکی وجود ندارد .

                    - گفتارشان سلام و درود است و کسی سخن لغو و گناه آلود نمی شنود .

                    - پیوسته با خدا هم صحبت اند و به « سبحانک اللهم » مترنم اند .

                    - بهشت برای آنان سرای سلامتی ( دارالسلام ) است .

                     - نعمت های دائمی آن هیچ گاه خستگی و سستی و ملامت نمی آورد .

                     - در آن جا انسان همیشه تازه و شاداب و سرحال است و همواره احساس طراوت و تازگی می کند .

                     - زنان و مردان بهشتی در زیباترین و جوان ترین وجه در بهشت زندگی می کنند .

                     -  همسران بهشتی نیکو سیرت و زیبا رو ، جوان و شاداب ، پاک و طاهر ، شادکام و مسرور ، خوش و خرم ، بدون غصه و خشم و پیوسته عاشق و خرسند خود هستند .

           6 . انواع رابطه های میان عمل و پاداش و کیفر :

                      1 - پاداش و کیفر بر اساس مجموعه ای از قرار دادها که رابطه ی میان کارها و پاداش ها و کیفرها یک رابطه ی قرار دادی است و انسان ها می توانند با وضع قوانین این رابطه ها را تغییر دهن

                      2 - پاداش و کیفری که محصول طبیعی خود عمل است .  مانند سیگار کشیدن که جزای طبیعی آن سرطان ریه است .

                      3 - پاداش و کیفر اخروی : در عرصه ی قیامت خود عمل نمایان می شود و هرکس عین عمل خود را می بیند .

            7. هر عملی دو جنبه دارد . یک جنبه ی مادی و ظاهری و یک جنبه ی باطنی و غیبی .

                      - جنبه ی مادی و ظاهری بعد از عمل از بین می رود .

                      - جنبه ی باطنی و غیبی هرگز از بین نمی رود و در نفس روح باقی می ماند .

             8. نامه ی عمل گزارش اعمال نیست ، بلکه شامل خود اعمال است و به همین جهت هرگز از انسان جدا نمی شود .

             9. به فرموده ی امام صادق (ع) : عمل در دوره ی برزخ به صورت یک شخص بر انسان ظاهر می شود و انسان بدان آگاه می گردد .

تفاوت های میان ویژگی های آخرت با دنیا و برزخ

          1- دنیای ما جهان پست و عالم آخرت جهان برتر است .

          2- در این جهان حیات و مرگ در هم آمیخته و یکی در کنار دیگری است اما آن جهان یک پارچه حیات است .

          3- در این جهان آن چه ما انجام می دهیم از دید دیگران نهان است اما آخرت محل برملا شدن اسرار نهانی است .

          4- دنیای ما دنیای فرسودگی و تباهی و فناست و آخرت جهان بقا و ثبات است .

          5- در جهان آخرت از نظام همکاری و تعاون موجود در این عالم خبری نیست .

          6- در جهان آخرت قدرت درک و احساس در انسان بسیار شدید تر است .

          7- دنیا سرای اختیار و عمل است اما در جهان آخرت موسم اختیار به یر رسیده و هنگام عمل به سررسیده است .

-   اگر « دل » بهترین و مناسب ترین زمین برای کشت محصول آخرت است ، چهار شرط دیگر عبارتند از : 

            1. ایمان

            2. عمل صالح

            3. توبه

            4. مراقبت و محاسبه ی نفس 

 

درس دهم : اعتماد براو

 

هدف کلی :

         توجه به نقش توکل و اعتماد به خدا در تقویت عهد ها و پیمان ها و تسریع در حرکت به سوی خدا

  مرور بر مفاهیم :

          1. پس از تفکر درباره معاد لازم است با خدا تجدید پیمان کنیم .

          2. توکل به خدا از مهم ترین عوامل تقویت کننده ی عزم است .

          3. توکل به تعقل و مشورت کمک می کند .

          4. هر چه تصمیم های انسان بزرگ تر باشد به تکل بیش تر نیاز پیدا می کند .

          5. توکل نشانه ی شجاعد است و با تهور متفاوت است .

          6. پیامبران بزرگ الهی با توکل بر خدا مبارزه ی خود را پیش برده اند .

           7. ملاک توکل به خدا عبارت است از :

                  - توانایی خداوند در برآوردن حاجات

                  - دانایی خداوند به عوامل سعادت ما

                  - قدرت مطلق خدا برای اجرای هر کاری 

نکات :

           1. مهم ترین عامل تقویت کننده ی عزم :   توکل بر خدا و اعتماد به او است .

           2. اعتماد برخدا و واگذار کردن نتیجه ی کارها ببه خدا را تکل می گویند .

           3. انسان به خداوند توکل می کند زیرا تکیه گاهی مطمئن برای خود قرار می دهد و امورش را به او واگذار می کند .

           4. توکل رابطه ی مستقیمی با معرفت خدا و ایمان به او دارد . هرچه درجه ی ایمان بالاتر باشد ، اعتماد و توکل انسان بر خدا نیز افزایش می یابد .

           7. اگر انسان بر خداوند توکل نداشته باشد ، در برخورد با مشکلات ، درونی آکنده از اضطراب ، نگرانی و دلهره خواهد داشت ؛ زیرا از پشتیبان مطمئن و راستین غافل گردیده است و به تکیه گاه های دروغین و لرزان اعتماد دارد .

           8 . دوران تصمیم های بزرگ دوران نوجوانی و جوانی است .

           9 .  به میزانی که تصمیم بزرگ تر باشد ، نیاز شدیدتری به توکل بر خدا وجود دارد .

           10. عکس العمل پیامبران الهی در برابر سر سختی قومشان توکل بر خدا بود و استوار و پایدار مسئولیت خود را ادامه می دادند                                   .          11. توکل امری قلبی و درونی است و در این صورت است که موثر واقع می شود .

           12. توکل باید همراه با معرفت و اخلاص باشد ، شایسته است که با اخلاص بر خدا اعتماد کنیم و بدانیم که هیچ قدرتی در جهان مانع چاره سازی خدا نیست .

          13. انسان باید در راستای داهیابی به نیازها و خواسته هایش ، از ابزار ئ اسباب بهره جوید . زیرا این ابزار و اسباب بنابر حکمت الهی قرار داده شده و بی توجهی به آن ها ، بی توجهی به حکمت و علم الهی است . 

شرایط توکل حقیقی

-         فکر و اندیشه ی خود را به کار گیرد ،

-          با دیگران مشورت کند ،

-          بهترین راه ممکن را انتخاب کند

-          با عزم و اراده ی محکم برای رسیدن به مقصود تلاش کند . 

  درس یازدهم : دوستی با حق

 

اهداف کلی :

-         شناخت آثار محبت داشتن به خدا

-         تلاش برای تقویت رابطه ی محبت آمیز با او

-         دوستی با دوستان خدا و دشمنی با دشمنان خدا

  مرور بر مفاهیم :

           1. آفرینش با رحمت و محبت آغاز شده است .

           2. اساس و پایه ی دینداری محبت و عشق به خداست .

           3. محبت و دوستی انسان را به پویایی و تحرک می رساند .

       4. محبت به خداوند ، محبت به دوستان خدا را در پی دارد .

           5. محبت به خداوند سبب پیروی و اطاعت از او می شود .

           6. محبت به خداوند یبب بیزاری و تنفر از دشمنان خدا می شود .

           7. دینداری بر دو پایه ی تولی و تبری استوار است .

          8. مبارزه با دشمنان خدا از آثار محبت به خدا است .

نکات : 

          1.  با توجه به آیه شریفه « و رحمتی وسعت کل شی - رحمتم هر چیزی را فراگرفته است » غفاریت خداوند ناشی از رحمانیت اوست

          2 .نفش  محبت و دوستی در زندگی  :

                   -  سرچشمه ی بسیاری از تصمیم ها و کارهای انسان است .

                   -  فعالیت هایی که آدمی در طول زندگی انجام میدهد ، ریشه در دل بستگی ها و محبت های او دارد

                   -  محبت است که به زندگی آدم ها جهت می بخشد .

          3. آثار محبت به خدا :

                    -  دوستی با دوستان خدا یعنی ، رسول خدا(ص) و اهل بیت ایشان (ع) هستند که مظهر تمام و کمال حق و جلوه ی زیبایی های اویند

                    - پیروی از خداوند

                    - محبت به راهی که ما را به خدا می رساند . اگر انسان از صمیم دل کسی را دوست داشته باشد ولی از فرمانش سرپیچی کند نشانه ی عدم صداقت در دوستی او است  و دوستدار خدا ، دوستدار دین او و راه رسیده به اوست .

                    - بیزاری و تنفر از باطل و دشمنان خدا

                    - مبارزه با دشمنان خدا

        4. دینداری بر دو پایه استوار است :

                 - تولی ( دوستی با خدا )

                 تبری ( بیزاری از باطل )

        5-  دوستی با خداوند آثار و تجلیاتی دارد که اگر این آثار و تجلیات موجود باشد ، شخص می تواند دریابد که در دوستی با خدا صادق است . 

          6-  نمی شود کسی دوستدار فضیلت ها باشد اما از عدل و حق و مساوات لذت نبرد ، در جهان زشتی و نامردمی و ستم ببیند و بتواند قرار و آرام بگیرد . 

درس دوازدهم : فضیلت آراستگی

 

هدف کلی :

           آشنایی با ارزشمندی آراستگی ظاهری همراه با عفاف در اسلام و گرایش به این آراستگی و عفاف .

  مرور بر مفاهیم :

           1. اسلام بر پاکیزگی و آراستگی تاکید می کند .

           2. آراستگی هنگام عبادت و آراستگی در خانه نیز مورد تاکید اسلام است .

           3. میان آراستگی ظاهر و آراستگی باطن ارتباط وجود دارد .

           4. عفاف یک حالت روحی و فضیلت اخلاقی است .

           5. زن کانون عفاف خانواده و توجه به عفاف برای او ارزشمند تر است .

          6. عزت در مقابل حقارت و ذلت قرار دارد .

          7. نیاز به مقبولیت با آراستگی ارتباط دارد .

          8. انسان صاحب عزت نمی کوشد که با ایجاد تغییرات ظاهری ، توجه دیگران را به خود جلب کند . 

توجه دین به زیبایی و آراستگی :

          1. رسول خدا ( ص) می فرماید : خدا زیباست و زیبایی را دوست دارد .

          2. از نظر امام صادق (ع) دو رکعت نماز که با بوی خوش گزارده شود از هفتاد رکعت نماز بدون بوی خوش بهتر است .

          3. بیشترین توصیه به آراستگی برای وقت عبادت است .

          4. توصیه های پیشوایان دین برای آراستگی هنگام عبادت : - استفاده از عطر شانه زدن موها پوشیدن لباس کاملا تمیز و روشن پاک بودن بدن

نکات :

         1. ظاهر هرکس تجلی درون اوست و اندیشه ها ، اخلاق و روحیات ، اعمال و ظواهر را می سازند و شکل می دهند . از سوی دیگر ، رفتارهای ظاهری نیز به تدریج بر باطن انسان تاثیر می گذارد و روحیه ی فرد را تغییر می دهد .

         2. عفاف یک حالت روحی و فضیلت اخلاقی است که سبب می شود انسان اندام ظاهری خود را وسیله ی خودنمایی و جلب توجه دیگران قرار ندهد و دگیران نتوانند از او هیچ گونه سوء استفاده ای کنند

         3. ویژگی های انسان عفیف:

                  - انسان عفیف حیا دارد که دیگران به جهت بدنش به او توجه کنند و به تحسین و تمجید وی بپردازند .

                 - انسان عفیف ، آراسته است اما آراستگی او به گونه ای است که جسم او وسیله ی جلب توجه دیگران قرار نمی گیرد .                                      .                - خود را بزرگ تر از آن می یاب د که دیگران او را به عنوان یک ابزار نگاه کنند .

        4 . به همان اندازه که رشته های عفاف در روح انسان ضعیف می شود ، نوع آراستگی به خصوص آراستگی در پوشش تغییر می کند و پوشش جنبه ی خودنمایی پیدا می کند .

       5.  هر اندازه که رشته عفاف مستحکم شود ، پوشش و آراستگی ظاهری جلوه گاه زیبایی های روح و شخصیت متعالی انسان می گردد .

        6. عرضه ی نابجای زیبایی ها ، به جای گرمی بخشیدن به کانون خانواده ، « عفت » و « حیا » را از بین می برد و این دو گوهر مقدس را از او می گیرد و خانواده را نیز نابود می کند .

        7. عزت نفس بدان معناست که وی عظمت و صلابتی در خود احساس می کند که موجب می شود حقارت و پستی را نپذیرد و تن به شکست و زبونی ندهد .

          8. بزرگ ترین شکست نیز شکست روحی و معنوی است .

          9. انسان عزتمند ، عفیف هم هست ؛ یعنی ، عزتمندی او نمی گذارد به گونه ای خودنمایی کند که سرانجام آن تحقیر در جامعه باشد یا وسیله ی جلب توجه نگاه های آلوده قرار گیرد .

         10.  عزت نفس در مقابل حقارت و ذلت قرار می گیرد ، خودنمایی باعث حقارت و ذلت است که به تحقیر فرد در جامعه منجر می شود چون وسیله ی جلب توجه نگاه های آلوده قرار می گیرد . 

 

پیام های اصلی درس

           - یکی از برنامه های ارزشمند زندگی انسان حضور عزتمند ، عفیف و آراسته در اجتماع است .

          - اسلام تاکید فراوانی بر چنین حضوری دارد چون این آراستگی و زیبایی ظاهر و باطن است .

          - توصیه ی پیشوایان به آراستگی شامل حضور در اجتماعات و معاشرت ها ، هنگام حضور در خانواده و از همه مهم تر هنگام عبادت است .

         - باید میان ظاهر و باطن در آراستگی تناسب وجود داشته باشد .

         - بین آراستگی ظاهری و عفاف و عزتمندی تناسب وجود دارد .

         - آراستگی با نیاز به مقبولیت رابطه دارد .

         - میان آراستگی ظاهر و آراستگی باطن ارتباط وجود دارد .

         - عفاف با نوع آراستگی مرتبط است .

         - عزت با نوع آراستگی ارتباط دارد

         - عفاف یکی از عوامل مهم حفظ بنیان خانواده است .

         - نیاز به مقبولیت نزد دیگران از نیازهای فطری انسانی است و باید الگوهایی مثبت و مناسب برای رفع این نیاز وجود داشته باشد . 

  تفاوتی میان آراستگی و خودنمایی

          انسان عفیف آراسته است ، به گونه ای که جسم او وسیله ی جلب توجه دیگران قرار نمی گیرد اما هر قدر رشته های عفاف در روح انسان ضعیف شود نوع آراستگی به خصوص آراستگی در پوشش تغییر می کند و جنبه ی خودنمایی پیدا می کند .

اما یکی از مهم ترین تفاوت ها کوچکی نفس در خودنمایی و سلامت نفس در آراستگی است . 

رابطه ای میان عفت و آراستگی 

           انسان عفیف حیا دارد که دیگران به جهت بدنش به او توجه کنند و به تحسین و تمجید وی بپردازند . او در وجود خود ارزش های والاتری می یابد که می تواند تحسین و احترام دیگران را برانگیزد . 

 

 

 

   

  درس سیزدهم : زیبایی عفاف

 

هدف کلی :

           آشنایی با رابطه ی حجای و عفاف و مسائل پیرامون حجاب برای گرایش و توجه بیشتر به حجاب اسلامی

  مرور بر مفاهیم :

           1. پوشش و حجاب در همه ی ادیان دیگر هم مطرح است و خاص دین اسلام نیست .

           2. حدود پوشش حجاب در قرآن کریم و روایات معصومین (ع) مشخص شده است .

           3. حد و شرایط پوشش در اسلام معین شده است .

           4. پوشش زنان محدوده ی بیشتر و دقیق تری دارد .

          5. پوشش زنان مانع حضور آنان در اجتماع نیست .

          6. پوشش مناسب از نشانه های عفاف و عزت نفس است .

          7. گرایش به پوشش و عفاف یک گرایش فطری است .

 

 

نکات :  

            1. هر قدر سطح ارزش های اخلاقی در آن جوامع پایین آمده ، پوشش مردان و زنان نیز در سطح پایین تری قرار گرفته و شکل نامناسبی پیدا کرده است .

            2. ادیان الهی همواره بر پوشش تاکید کرده و آن را لازمه ی دینداری شمرده اند .

              3. رعایت حجاب در ادیان دیگر

                     - در آیین مسیحیت پوشش اهمیت زیادی داشته و زنان معتقد به حضرت مسیح (ع) می کوشیدند مانند حضرت مریم (س) موی خود را بپوشانند و با حجاب وارد جامعه شوند . این امر نشان می دهد که از نظر آنان ، داشتن حجاب ، به دینداری نزدیک تر و در پیشگاه خدا پسندیده تر است .

                     - در آئین یهود زنان هنگام حضور در اجتماع به حجاب پای بند بودند.

                     - زنان ایرانی قبل از اسلام که عموما پیرو آیین زرتشت بودند ، با پوشش کامل در محل های عمومی رفت و آمد می کردند

             4. نگاه به نامحرم تیری زهر آلود از ناحیه ی شیطان است . 

             5. نکات  «  آیه ی 59-  سوره شریفه احزاب »

                       -  حد پوشش و علت آن را نیز مشخص کرده است .

                       - زنان مسلمان از همان ابتدا موی سر خود را می پوشاندند ولی با حدود آن آشنا نبودند

                       -  پوشش سبب می شود که زن به عفاف و پاکی شناخته شود

                       -  افراد بی بند و بار که اسیر هوا و هوس خود هستند ، در مقابل زنان با حجاب احساس حقارت کرده و به خود اجازه ی تعرض به او را ندهند .

           6. چگونگی و نوع پوشش به آداب و رسوم ملت ها و اقوام بستگی دارد

           7.  برای مردان پوشیدن لباسی که آنان را نزد مردم انگشت نما کند یا وسیله ی جلب توجه زنان نامحرم قرار گیرد ، حرام است .

           8. زن به شکرانه ی نعمت زیبایی خود  ، باید :

                     اولا در حفظ زیبایی و طراوت خود بکوشد ؛

                     ثانیا از این نعمت برای رشد و کمال خود و خانواده بهره

9.       تاثیر پوشش زنان در اجتماع  ، بنا به فرموده ی قرآن کریم :

-         آزادی و حضور موثر آنان در جامعه را سلب نمی کند

-          فعالیت های موثر ، مفید و بدون زبان آنان را ممکن می سازد ،

-          سلامت اخلاقی جامعه را بالا می برد

-          حریم و حرمت زن را حفظ می کند

-          آرامش روانی او را افزایش می دهد . 

پیام های اصلی درس :

         - در ادیان دیگر به جز دین اسلام نیز پوشش و حجاب وجود داشته است .

         - در قرآن کریم درباره ی عفاف و پوشش دستورات خاصی وجود دارد .

         - پوشش سبب می شود که زن به عفاف و پاکی شناخته شود .

         - اسلام نحوه و شکل پوشش را هم مشخص کرده است .

میان پوشش زنان و مردان تفاوت وجود دارد و مسئولیت هایی که زنان در برابر نعمت زیبایی بر عهده دارند منشا این تفاوت است . 

 

درس چهاردهم : نظارت همگانی

 

هدف کلی :

        آشنایی با اصل امر به معروف و نهی از منکر ، برای کسب آمادگی جهت انجام دادن صحیح آن

  مرور بر مفاهیم :

            1. جامعه انسانی یک واحد به هم پیوسته و سرنوشت اعضای آن به هم وابسته است .

            2. افراد جامعه انسانی نمی توانند خود را از دیگران جدا کنند و فقط به منافع خود بیندیشند .

            3. دو وظیفه ی مهم مسلمانان عبارت است از :

                        - دعوت یکدیگر به خیر و نیکی

                        - امر به معروف و نهی از منکر

           4. مسلمانان باید مانع ترک واجبات و انجام گناه در جامعه شوند .

          5. امر به معروف و نهی از منکر سبب نظارت همگانی است .

          6. واجب شدن امر به معروف و نهی از منکر شرایطی دارد .

          7. امر به معروف و نهی از منکر مراحل و مراتبی دارد .

         8. انتخاب روش های درست برای انجام امر به معروف و نهی از منکر بسیار مهم است .

         9. انگیزه ی اصلی نهضت امام حسین (ع) انجام دادن وظیفه ی امر به معروف و نهی از منکر بود . 

نکات :

         1. هدف رسول خدا با بیان مثال کشتی  ، بیان هدف واحد و مسئولیت مشترک در میان افراد یک جامعه بود .

          2. شباهت میان سرنشینان کشتی و مردم یک جامعه :

                   - بیان هدف واحد و مسئولیت مشترک در میان افراد یک جامعه

                   - هدف واحد دارند .

                   - به راهنما و هدایت کننده نیاز دارند .

                   - در حفظ و سلامت جامعه مسئولیت مشترک دارند .

                   - با وجود استقلال در بعضی امور شخصی حق آسیب رساندن به پیکر جامعه را ندارند .

مثال پیامبر اکرم (ص) ، پیوستگی زندگی اجتماعی و رابطه ی زندگی انسان ها با یکدیگر را نشان می دهد .

           3. دو مسئولیت اصلی انسان مسلمان :

                    - دعوت یکدیگر به خیر و نیکی

                    - امر به معروف و نهی از منکر

            4. هدف مشترک امت اسلامی رسیدن به رستگاری و سربلندی جامعه اسلامی است .

            5. ویژگی ها و ثمرات دعوت به خیر و نیکی عبارتند از :

                     الف) دعوت به خیر و نیکی قبل از امر به معروف است.

                     ب ) برای آشنایی و تشویق و ترغیب دیگران به خوبی هاست تا میدان بر بدیها تنگ شود و تمایل به سوی آنها کاهش یابد .

                     ج ) هم سلامت جامعه را دوام می بخشد و هم به تعالی آن کمک می کند.

                     د ) به عنوان پیشگیری ،مانع گسترش گناه می شود .

                     هـ ) نیاز به درون (امر به معروف و نهی از منکر )را کم می کند .

             6. از دیدگاه امام صادق (ع) موثرترین راه فراخوانی به خیر و نیکی دعوت عملی است .

             7. از ثمرات دعوت عملی :

                     - دعوتی پر جاذبه است .

                     - انسان ها زیبایی و خیر واقعی را مشاهده می کنند و به راستی و درستی دعوت کننده ایمان می آورند .

                     - برترین نوع دعوت است .

              8. دعوت به خیر وظیفه ی اسلامی است و دعوت عملی برترین نوع دعوت است .

« نظارت همگانی » به صورت « امر به معروف و نهی از منکر » در جامعه ی اسلامی به اجرا در میآید .

             9 . ثمرات امر به معروف و نهی از منکر از دید امام باقر ( ع) :

                     - همه ی واجبات با آن برپا می شود .

                     - به وسیله ی آن امنیت برقرار می گردد .

                     - کسب و کار مردم حلال می شود .

                     - حقوق افراد تامین می شود و در سایه ی آن آبادانی می آید .

                     - از دشمنان انتقام گرفته می شود .

                     - کارها روبه راه می گردد .

            10. شرایط وجوب امر به معروف و نهی از منکر :

                      - بدانی چیزی را که شخص ترک کرده و انجام نداده ، از واجبات است و یا آنچه را انجام داده ، از محرمات است .

                      - بداند که شخص گناه کار تصمیم دارد گناه خود را ادامه دهد .

                      - احتمال بدهد امر و نهی اوموثر واقع می شود.

                      - بداند که در این امر و نهی مفسده ای نیست .

           11. مراحل امر به معروف و نهی از منکر :

                   - مرحله ی اول :  در مقابل  گناه  توسط گناه کار یا  به او اخم کنیم یا دوستی با او را ترک کنیم .

                   - مرحله ی دوم : با زبان ، او را امر یا نهی کنیم.

                   - مرحله ی سوم : به زور و جبر او را از حرام باز داریم یا به واجب وادار کنیم . البته این کار در حوزه ی حاکم و نظام اسلامی و مشروط به اجازه ی اوست .

          12. روش های امر به معروف و نهی از منکر :

                   کسی که امر به معروف و نهی از منکر می کند ، موظف است :

                            - در انجام آن مرتکب گناهی مانند دروغ ، توهین و تحقیر نشود .

                            - مانند طبیبی مهربان رفتار کند .

                            - مصلحت مخاطب را رعایت کند .

                            - از خودخواهی و خودستایی بپرهیزد .

                            - قصدش تنها رضای خدا باشد .

                            - خود را منزه از گناه و برتر از گناهکار نبیند .

                           - اگر بداند و یا احتمال دهد که امر به معروف و نهی از منکر با تکرار ، موثر واقع می شود ، باید آن را تکرار کند . 

 

 

درس پانزدهم : کار ، گوهر زندگی

 

هدف کلی :

             آشنایی با اهمیت کار و تلاش در فرهنگ اسلامی و گرایش به سوی آن

  مرور بر مفاهیم :

           1. خداوند ، طبیعت پیرامون را برای بهره مندی انسان آفریده و مسخره گردانیده است .

          2. انسان باید روزی خود را در طبیعت جستجو کند و با کار و تلاش به آن برسد .

          3. لازمه ی دریافت برکات الهی ، کار روی منابع طبیعی و ایجاد عمران و آبادانی است .

          4 . آثار کار عبارتند از :

                   - شکوفایی استعدادها

                   - لطافت احساس

                   - تمرکز قوه ی خیال

                   - احساس عزت نفس

          5. اثرات کار و فعالیت سازنده عبارتند از :

                   - سبب آبادانی جامعه می شود .

                   - در تعالی روح و شخصیت انسان موثر است . 

پیام آیات :  « سوره ی شریفه نحل ، آیه ی 10 تا 14 »

             -  خداوند ، طبیعت پیرامون رابرای بهره مندی انسان آفریده و مسخر گردانیده است .

             -  تسخیر شب و روز ،ستارگان و دریاها نشانه هایی از قدرت خداوند هستند .

             -   آب ،درخت ،کشت و زرع ،انواع میوه ها ،ماهی های خوردنی دریا و زیورهای گران بهای دریایی می خواهند به ما بیاموزند که باید روزی خود را در طبیعت جستجو کنیم.

ذکر نمونه هایی از نعمت ها و بخشش های بی شمار خداوند در زمین و آسمان و محیط زندگی ما برای این است که :

             الف) در آنها تفکر و تعقل کنیم .

             ب ) به یاد محبت های خدا باشیم .

             ج ) با کار و تلاش نعمتهای خدا را به دست آوریم .

             د ) شکرگزار خداوند باشیم .

           -- . داشتن هدف و آرمان های بزرگ و امید و تلاش برای رسیدن به آنها از ویژگیهای دوره ی نوجوانی و جوانی است  . تحرک ،جنب و جوش و پویایی است که به هدف های بلند واقعیت می بخشد و کام آدمی را شیرین می کند .

نظر معصومین (ع) در مورد کار برای کسب روزی :

            - قرار گرقتن  در شمار  انبیاء

            -  آمزریده شدن

            - . با اینکه امام صادق (ع) در بسیاری از اوقات به کشاورزی هم می پرداختند . و می فرمایند  :  ، من دوست دارم که برای به دست آوردن روزی رنج بکشم و آفتاب بخورم .

           - . امام کاظم (ع) در زمین خودشان ،به شدت مشغول کار بودند .  و می فرمایند : کار و فعالیت ،سیره ی پیامبران ،اوصیای آنان و بندگان شایسته ی خداست .

 

آثار تربیتی کار :

           - شکوفایی استعدادها:  انسان در کار ، خود را می آزماید ، کشف می کند و به توانایی های وجودی خود پی می برد .

           - لطافت احساس

           - تمرکز قوه ی خیال

           - احساس عزت نفس:  کسی که کار می کند و دستش را پیش دیگران دراز نمی کند احساس عزت و کرامت نفس می کند

پیام های اصلی

            - کار از ارکان مهم زندگی است .

            - نعمت های خداوند را باید با کار و تلاش به دست آورد .

            - کار و تلاش عامل اصلی رسیدن به هدف است .

            - در سختی کار لذت و گشایشی است که در هیچ آسایشی یافت نمی شود .

تفاوت شخصیت یک انسان تلاش گر با یک فرد بیکار :

             چنین شخصی احساس عزت و کرامت نفس می کند ، به امور بیهوده نمی اندیشد ، قدر و زحمت کار را می داند ، از رنج مردم به رنج می افتد و شادمانی مردم او را شاد می کند ، احساسات متعالی دارد و توانایی های وجود خود پی می برد . 

 

 

درس شانزدهم : کار در نظام اقتصادی

 

اهداف کلی :

-         آشنایی با معیارهای کسب حلال

-          نقش ثروت در عدالت اجتماعی

-          احکام مالی اسلام

-          تلاش برای عمل کردن به این احکام

  مرور بر مفاهیم :

             1. منشا اصلی تولید ثروت ، کار مفید و مولد است .

             2. ریاکاری کاذب وئ نامشروع است .

             3. قرآن کریم معامله ی ربوی را اعلان جنگ با خدا می شمارد .

             4 . مشارکت کار با سرمایه و تقسیم سود حاصل از این فعالیت ، یک فعالیت مشروع است .

             5. بانکداری اسلامی بر مبنای مشارکت کار و سرمایه تنظیم شده است .

             6. انفاق دستور اسلام است .

             7. انفاق بر دو نوع است : واجب و مستحب

             8. مالیات به هزینه های شهروندی هر شخص در جامعه مربوط می شود و با انفاق فرق دارد . 

تکات :

            1. در اسلام  ، کار خلاق و مولد ، منشا اصلی کسب مال و درآمد و کلید استفاده منابع طبیعی و خدادادی است .

            2.  منطق فطرت هم برای پدید آورنده ی یک شی حق تصرف در آن را می پذیرد و او را مالک می شناسد .

            3. مالک اصلی و حقیقی همه ی موجودات خداست .

        4.  کار باید  مولد و خلاق و نتیجه ی سودمندی داشته باشد .

            5. پول وسیله ای برای مبادله ی کالاست . اگر این پول ، خودش مستقلا مورد معامله قرار گیرد ، بدون این که فایده ای در کار باشد ، ربا پیش می آید .

            6 . برخی اشخاص مقداری پول را قرض می دهند و بدون این که کاری انجام دهند یا در کار آن ها شریک شوند و خطر احتمالی را بپذیرند ، با وام گیرنده شرط می کنند که پول بیش تری بازگرداند .این عمل را ربا می نامند

           7 . در هر فعالیت اقتصادی ، دو عامل دخالت دارد : سرمایه و کار . با سرمایه و کار نوعی مشارکت اقتصادی به وجود می آید و سودی که نتیجه ی این فعالیت است ، بنابر توافق قبلی ، میان صاحب سرمایه و انجام دهنده ی کار تقسیم می شود .

           8 . برنامه ی اسلام در مورد ثروت و سرمایه ، به کار گرفتن آن در تولید و سازندگی و توسعه و رفع فاصله ی طبقاتی است .

           9 . ویژگی های اصلی بانکداری اسلامی :

                   - بانک کانون مشارکت کار و سرمایه 

                   -  سرمایه ی بانک و کار افراد دست به دست هم می دهد و فعالیت اقتصادی شکل می گیرد .

                   -  اساس بانکداری در نظام اسلامی بر مشارکت بانک و افراد است

                   - قانون بانکداری بر اساس مشارکت سرمایه و کار استوار است و از این جهت با مقررات مالی اسلام مطابقت دارد .

از راه های تامین هزینه ها در جامعه ی اسلامی :

             1) انفاق ،

             2) مالیات

تعریف انفاق

            . افرادی که از نعمت سلامتی و تمکن مالی برخوردارند ، بخشی از اموال و سرمایه ی خود را به شکرانه ی سلامتی و رفاه شخصی در راه خدا صرف امور خیریه و عام المنفعه می کنند که به آن انفاق می گویند .

. انفاق بر دو نوع است :

             1) واجب ،

             2) مستحب  ( صدقه )

 انفاق واجب بر دو نوع است :

             1) خمس

             2) زکات

 موارد مصرف زکات :

             - درویشان و درماندگان

             - کارکنان گردآوری آن

             - تالیف قلب ها و  آزاد کردن بردگان و غرامت دیدگان

              - در راه ماندگان ، و باید در راه خدا صرف شود .

 زکات بر چند چیز تعلق می گیرد :

              - غلات : گندم ، جو ، خرما و کشمش

               - دام ها : شتر ، گاو و گوسفند

               - سکه ها : طلا و نقره

حد نصاب در زکات :

           زکات در صورتی است که مورد زکات به حد معین یا تعداد معین برسد . هر یک از این اموال نه گانه حد نصاب خاصی دارند . احکام زکات فطره :

            1. کسی که موقع غروب شب عید فطر بالغ و عاقل و هشیار است و فقیر نیست باید برای خودش و کسانی که نان خور او هستند ، هر نفر به میزان تقریبی 3 کیلو گرم گندم و یا جو یا خرما یا برنج و مانند این ها به مستحق بدهد . اگر پول یکی از این ها را هم بدهد ، کافی است .

            2. کسی که دیگری باید فطره ی او را بدهد ، واجب نیست فطره خود را بدهد .

            3. کسی که نمی تواند مخارج سال خود و خانواده اش را تامین کند و کسبی هم ندارد که بتواند مخارج سال خود و خانواده اش را پرداخت کند ، فقیر است و دادن زکات فطره بر او واجب نیست .

            4. انسان باید زکات فطره را به قصد قربت یعنی برای انجام فرمان خداوند بپردازد و موقع پرداختن نیت زکات فطره نماید .

خمس

         خمس یکی از راه های تامین هزینه های عمومی است که به هفت چیز تعلق می گیرد و رایج ترین آن ها منفعت کسب و کار است . همه ی کسانی که از طریق کار ، درآمدی کسب می کنند ، پس از صرف هزینه های سالانه ی زندگی خود و خانواده ، باید5/1 آنچه را باقی مانده به عنوان خمس جدا کرده و به حاکم اسلامی و یا مجتهد جامع الشرایط پرداخت کند تا در راه هایی که قرآن کریم و رسول اکرم (ص) و ائمه اطهار (ع) معین کرده اند مصرف کند .

. احکام مربوط به خمس :

           -  تا خمس مال پرداخت نشود ، استفاده از آن جایز نیست ، مثلا با پولی که خمس آن پرداخت نشده ، نمی توان چیزی خرید .

           -  اگر با پولی که خمس آن داده نشده است ، خانه ای خریداری شود ، نماز خواندن در آن خانه باطل است .

آذوقه ای که از درآمد سال برای مصرف در خانه خریده شده است مانند برنج ، روغن و چای اگر در آخر سال زیاد بیاید باید خمس آنچه باقی مانده است ، پرداخت شود .

           -  زیورآلات خانم ها ، اگر بیش از مقدار مصرفی متداول آن ها باشد و جنبه ی ذخیره به خود بگیرد ، قسمت اضافی آن دارای خمس است و خمس آن باید پرداخته شود .

           -  اگر چیزی را که خمس آن داده نشده به کسی ببخشند ، آن چیز مال او نمی شود .

           -  اگر بچه ای سرمایه ای داشته باشد و از آن منافعی به دست آید ، بنابر احتیاط واجب بعد از آن که بالغ شد باید خمس آن را بدهد .

مالیات :

علاوه بر هزینه های یک شهر ، هزینه هایی وجود دارد که مربوط به زندگی در یک کشور است . ساخت راه های میان شهر ها و روستاها ، محافظت از جنگل ها و محیط های طبیعی ، ایجاد امنیت و مانند این ها هزینه هایی دارد که افراد کشور در تامین آن شرکت می کنند .

پرداخت مالیات برای تامین این گونه هزینه ها است