در مکاتب اقتصادی پول مبنا ، پول اهمیت و
اولویت بالایی دارد.در این نوع مکاتب لازم است که در جایی به نام بانک مرکزی یا
فدرال رزرو پشتوانه ای برای پول که معیار معاملات است ،در نظر گرفته شود.


در دهه ی 1920 یک بحران اقتصادی در جهان به
وجود آمد که مصادف بود با روند تضعیف انگلیس و بریتانیای کبیر و در عین حال آمادگی
آمریکا برای انتقال قدرت به آنجا. برای اینکار آمریکا به یک واحد پولی با پشتوانه
محکم و ارزشمند احتیاج داشت. دلار طراحی شد اما امریکا به دنبال یک پشتوانه ی
ارزشمند میگشت.کم کم جنگ جهانی دوم از سوی ژاپن در شرق و از سوی آلمان و ایتالیا در
غرب جرقه اش زده شد.آمریکا که از جنگ دور بود از این فرصت استفاده کرد و خودش رو
کشوری امن مطرح کرد و زمینه ی انتقال طلا و فلزات گرانبها رو از سه قاره ی
آسیا،اروپا و آفریقا به آمریکا فراهم کرد،نیت اش هم قرار دادن همین طلا ها به عنوان
پشتوانه ی دلار بود. در هر حال این روند ترتیبی داد برای انتقال طلا و فلزات
گرانبها به آمریکا و امریکا تبدیل شد به یک انبار دار امن برای ذخیره و نگه داری
طلا ها. اوایل دهه ی 1930 میلادی رکود اقتصادی جهان به حالت عادی خودش برگشت و دلار
آمریکا که رفته رفته به معیار معاملات جهانی تبدیل میشد،پشتوانه اش طلا قرار گرفت.
به مدت 35 سال طلای دیگر کشور ها که در آمریکا انبار شده بود پشتوانه معیار جهانی
قرار گرفت اما در سال 1965 ژنرال دُگل در فرانسه در یک مصاحبه ی رسمی اعلام کرد که
آمریکا باید طلاهای انتقالی ما رو پس بده،حدود 36 کشور دیگر هم به تبع فرانسه
طلاهای خودشون رو پس گرفتند.

این مسئله هم زمان بود با آغاز درگیری های
آمریکا با ویتنام.حدود 6،7 سال بعد در سال 1971 آقای نیکسون معاون رئیس جمهور وقت
آمریکا در یک برنامه ی تلوزیونی اعلام کرد که ارتباط دلار با طلا کاملا قطع شده و
آمریکا پشتوانه ی دلار رو چیزی دیگری قرار خواهد داد غیر از طلا و فلزات
گرانبها.اما خب چون آمریکا درگیر جنگ با ویتنام بود این شرایط برای جایگزینی
پشتوانه دلار برایش پیش نیومد و عملا به مدت چند سال دلار آمریکا که در اون زمان
مانند الان معیار جهانی بود بدون پشتوانه باقی ماند. در سال 1973 جنگ اعراب و
اسرائیل رخ داد و در اون جنگ تمام کشور های عربی به حمایت از مصر غرب و آمریکا رو
تحریم نفتی کردند.در اون زمان تنها کشوری که نفت میفروخت ایران شاهنشاهی بود. همین
مسئله نفت و ذخایر سوختی کشور های عربی باعث ایجاد تلنگری در ذهن آقای هنری کیسینجر
،وزیر امور خارجه ی آمریکا شد که میتوان پیشتوانه ی دلار رو ذخایر نفتی و سوختی
جهان قرار داد. ایشون چندی بعد با اسم مستعار مقاله ای در روزنامه ی واشنگتن پست
نوشتند به نام پروژه ی ایگنوتوس،در اون مقاله اعلام کرد که همانطور که آب های بین
المملی اقیانوس ها و دریا ها متعلق به کشوری نیست و مالکیت همگانی دارد و همانطور
که هوای داخل جو مالک شخصی ندارد و متعلق به همه است،نفت و گاز زیر خاک هر کشور هم
برای کسی نیست و میراث جهانی ست. آن زمان کسی متوجه منظور آقای کیسینجر نشد. اما
منظور استراتژیک و راهبردی کیسینجر در اون مقاله این بود که ذخایر نفتی رو میتوان
پشتوانه ی دلار قرار داد. در این صورت باید تمام ساز و کار های نفتی و گاز جهان از
قبیل خرید و فروش نفت و گاز،استخراج،پالایش و انتقال سوخت با ارز دلار انجام شود.
عملا از سال 1975 تمام منابع و ذخایر نفتی جهان از  جمله ذخایر نفتی زیر خاک کشور های اسلامی و
عربی جنوب غرب آسیا پشتوانه ی دلار های چاپی آمریکا قرار گرفت، سازمانی به وجود آمد
تحت عنوان اًپک که قیمت و ساز و کار های معاملات نفتی رو بالانس و رغم میزد و مبتنی
بر پروژه ی ایگنوتوس از آن زمان به بعد تمام معاملات نفتی جهان میبایست با ارز دلار
صورت میگرفت. به طور معمول تا هنگامی که معاملات نفتی و گازی در جهان با ارز و
معیار دلار صورت میگیرد،این پروژه زنده است،اما در صورتی که حتی یک بشکه ی نفت با
ارزی منهای دلار مانند یورو و روبل صورت بگیرد این پروژه ی استعماری آمریکا به چالش
کشیده میشود.

در سال 2005 این مسئله از سمت ایران با
مشکل مواجه شد. ایران در این سال مبدع پیشنهادی بود که از این به بعد معاملات نفتی
و گازی در بین کشور ها با ارز رایج خوده کشورها صورت بگیرد و یا تبادلی باشد یعنی
معاملات کالا با کالا.ایران موفق شد که روند معاملات نفتی رو با برخی کشور های طرف
معامله به این سمت بکشاند. به تبع ایران روسیه هم که با کشور های اروپایی معاملات
نفتی صورت میداد با روبل و یورو معامله میکرد. ایران در اون سال ها یعنی حدود 7 سال
پیش در شرایط تحریم اقتصادی در معاملات نفتی خودش ال سی ها رو دور میزد. همین مسئله
باعث شد که دلار آمریکا قدرت و اولویت قبلی خودش رو از دست بدهد و بخشی از مشکلات
اقتصادی آمریکا هم زاده ی همین مسئله بود.هرچند که برخی کشور ها هنوز هم این پروژه
رو جان تازه بهش میبخشند و اون رو زنده میکنند اما پروژه ی ایگنوتوس و به تبع اون
دلار آمریکا میرورد که روز به روز ضعیف تر بشود.

نویسنده : مجتبی
مکث
برگرفته از سخنان دکتر حسن عباسی