موضوع تاریخ عبارت است از کنش و واکنش خارجی یا دارای اثر خارجی انسان

به عبارت دیگر تاریخ مجموعه ای از اطلاعات درباره تاثیر و تاثر انسان است و به طور طبیعی اموری چون هدایت ، گمراهی ، سازندگی ، ویرانگردی ، رفتارهای عادلانه و ستمگرانه را شامل می شود.

شهید مطهری تاریخ را به دو بخش نقلی و علمی تقسیم می کند:


تاریخ نقلی: در واقع علم به بودن هاست زیرا به گذشته تعلق دارد.( علم به وقایع و حوادث سپری شده و آگاهی از اوضاع و احوال گذشتگان است) مانندزندگی نامه ها و فتحنامه ها و سیره ها

تاریخ علمی: یعنی مطالعه ، بررسی و تحلیل وقایع گذشته و استنباط قواعد و سنتهای حاکم بر زندگی گذشتگان. درواقع محتوای تاریخ نقلی
( حوادث و وقایع گذشته ) مبادی و مقدمات این علم شمرده می شود و برای استنباط قوانین کلی و کشف طبیعت حوادث تاریخی و روابط علّی و معلولی آنها سودمند است.

تاریخ اسلام به هفت گروه عمده تقسیم می شود ( تاریخ نگاری اسلامی ):

1- سیره نگاری 2- تک نگاری 3- تاریخ نویسی عمومی و تقویمی 4- تاریخ نگاری براساس نسب شناسی 5- سبک خبری و پیوسته
6- تاریخ نگاری محلی 7- تاریخ نگاری فرهنگی و اجتماعی.

سیره نگاری: روش زندگی کردن را گویند. ( زندگی نامه پیامبران )

تک نگاری: بررسی یک فرد از یک موضوع خاص را گویند.

تاریخ نویسی عمومی یا تقویمی: هر حادثه ای که رخ داده طرف دیده و آن را نوشته است.

تاریخ نگاری برای نسب شناسی: بعضی از مورخین در کتابشان نسب شخص را نوشته اند.مثلاً نسب افراد را مشخص کرده یعنی مادرش کی بوده

تاریخ نگاری محلی: یک محلی را در نظر گرفته و درباره آن محل و شهر نظر خود را نوشته.

تاریخ نگاری فرهنگی و اجتماعی: یعنی فرهنگ آن ملت را مورد بررسی قرار داده.

تاریخ نگاری به سبک خبری و پیوسته: به صورت سبک خبری و سلسله وار خبر نوشته می شود.

مکاتب معروف تاریخ نگاری ) مکتب تاریخ نگاری چیست و مکاتب معروف تاریخ نگاری اسلام کدامند؟ )

مکاتب تاریخ نگاری اسلامی حاصل از اندیشه های عده ای از متفکران بزرگ اسلامی و شاگردان و پیروان آنان است

1- مکتب تاریخ نگاری حجاز ( مدینه ) : که به ترکیب قرآن ، فقه و احکام با موضوعات تاریخی شناخته شده است.

2- مکتب تاریخ نگاری عراق ( بصره ): که با تاثیر پذیری از موقعیت به دست آمده در نتیجه فتوحات و بیشتر با بهره گیری از ادبیات پیش از اسلام به ویژه انساب ، ایام و اخبار ، به ثبت حوادث پرداخته است.( مطالب این مکتب با زور بوده و تحمیل شده است. )

3- مکتب تاریخ نگاری شام: که بیشتر به تاثیر پندارهای جاهلی امویان و در پی کسب مشروعیت سیاسی و دینی حکومت آنها پدید آمد. (در مورد امویان و بنی امیه بوده است )

4- مکتب تاریخ نگاری یمن: که به نوعی پاسخ به ادعاهای قومی و قبیله ای یمن است.

5- مکتب تاریخ نگاری ایرانی: که ضمن ترجمه آثار کهن فارسی به تدوین مجموعه هایی پرداختند که به نوعی احیاگر اندیشه شعوبی گری بوده است.

منابع مطالعاتی تاریخ اسلام را نام ببرید و توضیح دهید؟

1- منابع شفاهی: منابعی هستند که روایات ، احادیث و اشعار آن بیشتر منشاء شفاهی داشته و سینه به سینه نقل شده است بیشتر اطلاعات تاریخ اسلام از منابع شفاهی ، شاهدان وقایع ، راویان و ناقلان اخبار ( احادیث و اشعار) که سینه به سینه نقل شده است به عبارت دیگرشرح واقعه به صورت زبانی که سینه به سینه و شفاهی بین دیگران گفته می شود

2- منابع مکتوب: این منابع شامل اسناد و مدارک ، قراردادها و صلح نامه ها و کتابهای تاریخی است و بیشتر از منابع شفاهی گرفته شده است

به صورت مکتوب می باشد

3- منابع تصویری: شامل نقاشی ، خط نقاشی ( ترکیبی است از خط و نقاشی که زینت بخش قصرها و اماکن متبرکه و مساجد ) و نقشه های تاریخی ، آثار دیگران و کتابهای دیگران( منابعی که به صورت تصویر است )

4- منابع معماری: مثل بنای مساجد و بنای کاخ ها ، معماری شهرها و جاده های درون شهری و برون شهری و باروها. مانند نقاشی

دانشهای کمکی یا یاری رسان تاریخ نویسی را نام برده و توضیح دهید؟ ( منابع کمکی مطالعاتی تاریخ اسلام ) 1- زبان شناسی 2- سند شناسی 3- سکه شناسی 4- جغرافیا 5- ادبیات

زبان شناسی: گسترش سرزمین های جهان اسلام در غرب و شرق موجب شد تا مورخ بناچار با چند زبان مهم آشنا باشد وجود اصطلاحات مهم تاریخی ، فهم و درک منابع شفاهی یا مکتوب از دوران گذشته و مواجهه پیاپی مورخ با اسناد کهن بر ضرورت زبان شناسی در تحقیقات تاریخی می افزاید. به عبارت دیگر باید زبان و فهم و درک را بشناسیم از ملل تاریخ

سندشناسی: باید بین نوشته ای ( بین سند و کاغذ پاره ای ) شناخت داشته باشیم

سکه شناسی: از راه های شناخت اوضاع اجتماعی ، سیاسی و فرهنگی هر عصر ، بررسی وضعیت اقتصادی آن دوره است. مورخ و محقق تاریخ می تواند با استناد به سکه های هر دوره ، ضمن دست یافتن به حقایق تاریخی ، ممیزات اجتماعی سیاسی هر عصر را مشخص کند. نوشته ها و نقوش سکه ها ، وزن ، حجم و بهای آنها اطلاعات گرانبهایی را در اختیار مورخ می گذارد.

به عبارت دیگرمسکوکاتی در طول تاریخ های دور ضرب شده کمک می کند که ما از اوضاع و احوال آن زمان شناخت پیدا کنیم

جغرافیا: زمان و مکان را بشناسیم مثلاً جزیره عربستان در کجا بود

علم ادبیات: علم تاریخ از ادبیات ، تفکیک ناپذیر است زیرا ادبیات آیینه تمام نمای تفکر ، تخیل و عواطف انسانی است. از این رو مورخ باید با ابزار ادبی هر ملت چون شعر آشنا باشد تا قصه های ادبی و آموزه های فرهنگی و اجتماعی ملتها را درک کند.

مهمترین اسباب تحریف تاریخ اسلام( عوامل تحریف تاریخ اسلام ) را نام ببرید و توضیح دهید؟

1- فاصله زمانی میان مورخ و پدیده ها: با توجه به شیوه نقل برخی از مورخان که هدفشان ثبت گزارشها بود و به درستی و نادرستی آن اهمیت نمی دادند احتمال تحقق این نوع تحریف بیشتر است.

2- اختلاف امت و پیدایش فرقه ها: اختلاف امت اسلامی و گرایشهای فرقه ای و در نتیجه انگیزه های غیر حق طلبانه برخی مورخان آفت دیگری است که همواره چهره تاریخ اسلام را مخدوش کرده است.

3- تعصب: عقاید مذهبی و گرایشهای نژادپرستانه مورخ چنان در نوشتن تاریخ تاثیر دارد که یافتن گزارش تاریخی تهی از تعصب دشوار است. داستان مطرف بن مغیره از جریان دیدار پدرش با معاویه

4- فشار فرمانروایان ( منع ذکر فضایل علی ( ع ) ( این سکیت ) معلم فرزندان متوکل

5- استفاده برخی از دانشمندان اهل کتاب از کم اطلاعی خلفا و اطرافیان آنها ( نقل افسانه های اسرائیلان ) کعب الاخبار – ابوهریره – ابن ابی العوجاء

6- منع تدوین حدیث توسط خلفاء تا زمان عمر بن عبدالعزیز: منع نگارش و جمع آوری حدیث از زمان خلیفه اول آغاز شد و بخشنامه خلیفه دوم در لزوم سوزاندن یا نابود ساختن احادیث چنان شدید بود که حتی بعد از مرگ وی کسی جرات نداشت حدیثی از پیامبر نقل کند  این منع در زمان خلافت اما علی ( ع ) برداشته شد ولی پس از شهادت وی تا زمان عمر بن عبدالعزیز ادامه یافت.

جزیره العرب را از نظر جغرافیایی به چند دسته تقسیم می شود توضیح دهید؟

1- شمال و غرب ( حجاز ) که شامل شهرهای مکه ، مدینه ، طائف و جده که دارای سرزمین های کوهستانی و صحرایی است.

2- مرکز و شرق ( صحرای عرب ): سرزمین بلند منطقه نجد ، بیابانهای وسیع نفوذ و ربع الخالی، که در آن از باران و آبادانی خبری نیست

3- جنوب ( یمن ) این بخش که در گذشته ، عربستان خوشبخت یا یمن نامیده می شود بهترین شبه جزیره عرب همین ناحیه است شامل منطقه ای به شکل مثلث است و شهر معروف سباء در اینجاست و سد معروف مارب در آنجا ساخته شده و 7000سال پیش مردم در آنجا سد سازی می کردند. ( اسلام از جزیره العرب شکل گرفت)

وضعیت سیاسی جزیره عرب را توضیح دهید؟( مورخان ، اعراب ساکن در جزیره العرب را به چند طبقه تقسیم کرده اند):

 ( بر اساس قبیله گرای بوده و اساساً رئیس قبیله همه کاره بوده )

3 عنصر قبیله ای نسب ، حسب و عصب ( نسب و حسب شناسنامه فرد است ) و عصب ( عرق قومی است )

اعراب به 3 دسته تقسیم می شوند:

1- عرب بادیه نشین ( صحرانشین ) مراد قبایلی است که سالها قبل از ظهور اسلام به سبب نافرمانی ، به وسیله بلاهای آسمانی و زمینی از میان رفتند.

 2- عرب عاربه یا شهر نشین: قسمتهای آباد شبه جزیره زندگی می کردند از جمله قبایل اوس و خررج

3- عرب مستعربه یا عدنانیان: بیشتر شامل قریش می باشند و خود را از نسلها و فرزندان حضرت نوح می دانند و همیشه خود را بالاتر از بقیه می دانند.

این تقسیم بندی مربوط به 1400 سال قبل می باشد که به غیر از عرب شهر نشین بوی از انسانیت نیست و و حشی گر بودند.

تاریخ جاهلیت و مفهوم آن:

واژه جاهلیت از ریشه جهل است ولی از کتب لغت بر می آید که مراد از آن تنها نادانی نیست و حماقت ، سفاهت و بی خردی را نیز در بر می گیرد.قرآن کریم نیز جاهل را پیوسته به معنای نادان نمی داند و از برخی آیات استفاده می شود که هر انسان متکبر و خود رای جاهل است.

 4 مصداق روشن جاهلیت در قرآن کریم را توضیح دهید؟

1- پیروی از حکم و حکومت ناحق ، رفتار خلاف قانونی الهی و مبتنی بر هوا و هوس و روی گردانی از دستورهای الهی ، که مورد نهی قرار گرفته است.( حکم الجاهلیه )

2- بی توجهی به وعده و وعیدهای خداوند و بد اندیشی درباره افعال الهی ، که درباره گروهی از یاران پیامبر است که با اکراه و نفاق ، در جنگ احد شرکت کرده بودند. ( ظن الجاهلیه )

3- بی پروایی زنان در جامعه و نمایاندن زیور و آرایش های زنانه ، که در هشدار به زنان پیامبر ( ص ) و جلوه گری آنان است
(‌تبرح الجاهلیه )

4- تاکید بر خواسته های نابجا ، تعصب درباره آگاهی های ناچیز و جانبداری بی دلیل از عقاید و اندیشه ها ( حمیه الجاهلیه )

 

دلایل عمده ای که مشرکان با پیامبر مخالفت کردند و اسلام را نپذیرفتن را نام ببرید و توضیح دهید؟

1- جهت گیری دینی و توحیدی دعوت و مخالفت اسلام با الهه اعراب و دین رایج و موروثی حاکم بر مکه مهمترین علت مخالفت قریش بوده است.

2- نتیجه جهت گیری اجتماعی دعوت و اسلام آوردن محرومان و جوانان ، فروپاشی نظام اجتماعی حاکم بود.

3- جهت گیری اقتصادی قرآن که در آیات فراوانی مانند آیات 6 و 7 سوره علق که در سالهای آغاز دعوت نازل شده بود نظام اقتصادی جامعه را مورد طعن قرار داد و معبود شدن ثروت و سرمایه را تقبیح کرد و استغنا و ثروت را عامل طغیان معرفی کرد چنانچه در سوره مسد ، ابولهب و سرمایه او را بی فایده و مایه سرنگونی او برشمرد.

4- رقابت های قبیلگی و حسادت ورزیدن به موقعیت ارزشی بنی هاشم و فرزندان عبدمناف.

5- بشر بودن پیامبر 6-  روی آوردن مستضعفان به آن حضرت 7- اعتقاد به جبر 8- درخواست های نابجا و ناممکن 9- اطاعت کورکورانه از نیاکان 10- دلدادگی به دنیا

اقدامات مشرکان در برابر پیغمبر در روزهای اول نهضت را توضیح دهید؟ ( اقدامات علیه بنیان فکری نهضت پیغمبر)

1- تحریم شنیدن قرآن: سر سخت ترین دشمنان پیامبر ( ص ) که به منظور آزار و حتی کشتن وی به ملاقاتش می آمدند ، وقتی آیات قرآن را می شنیدند ، چه بسا نا خودآگاه ایمان می آوردند. برای جلو گیری از گرویدن افراد بیشتر به پیامبر قانون تحریم گوش دادن به قرآن تصویب شد.( داستان طفیل بن عمرو دوسی )

2-  ایجاد هیاهو و جنجال هنگام تلاوت قرآن

3- اسطوره ، ‌افسانه و شعر شمردن قرآن

4- سرگرم کردن مردم به وسیله معرکه گیرانی چون نضربن حارث و نقل داستان های مردم پسند

5- تردید در وحیانی بودن قرآن

6- ترویج افسانه های منطق ستیزی چون افسانه غرانیق

عهد نامه‌ای که سران قبایل و اشراف متنفذ قریش به تصویب رساندن ، در صورت تسلیم نشدن محمد ( ص ) در برابر خواسته آنان تا هنگام مرگ بدان وفادار باشند چیست ( بندهای پیمان نامه قطع رابطه با پیامبر و پیروانش )      

1- باید هرگونه خرید و فروش با هواداران محمد متوقف گردد.

2- ارتباط ، معاشرت و پیوند زناشویی با مسلمانان ممنوع است.

3- جبهه مخالف محمد در تمام حوادث و پیشامد ها باید مورد حمایت قرار گیرد.